Van an toàn nồi hơi điện: Tác dụng thực tế và lúc nào cần kiểm tra?

Mấy anh em làm xưởng may hay dùng nồi hơi điện thường chỉ chăm chăm nhìn vào công suất, xem nước có sôi nhanh không, ủi có mạnh hơi không mà quên mất một "vệ sĩ" cực kỳ quan trọng: chính là cái van an toàn.

nồi hơi điện

Dù bé tẹo nhưng nếu thiếu nó hoặc nó dở quẻ, cả cái nồi hơi lẫn sự an toàn của xưởng may đều gặp nguy hiểm. Vậy van an toàn thực sự làm nhiệm vụ gì, khi nào nó dở chứng và lúc nào anh em cần xắn tay áo lên kiểm tra?

Van an toàn nồi hơi điện là gì?

Nói một cách dễ hiểu nhất, van an toàn là "chốt chặn cuối cùng" bảo vệ nồi hơi khỏi bị nổ do quá áp.

Bình thường nồi hơi hoạt động sẽ có rơ-le hoặc hệ thống điện tự ngắt khi đủ áp. Nhưng đồ điện tử thì luôn có xác suất hỏng. Giả sử rơ-le bị liệt, nồi cứ thế đun làm áp suất tăng vọt quá mức chịu đựng của vỏ nồi. Lúc này, van an toàn sẽ tự động nhảy (mở ra) để xả bớt hơi ra ngoài, kéo áp suất xuống mức an toàn.

nồi hơi điện

Cơ chế rất đơn giản: Áp suất vượt ngưỡng cài đặt ➔ Van tự mở để xả bớt hơi ➔ Áp suất hạ xuống ➔ Van đóng lại.

Mỗi cái nồi hơi ra lò đều được nhà sản xuất tính toán mức áp suất giới hạn riêng. Mức này đã được cài sẵn ở lò xo của van, anh em tuyệt đối không được tự ý vặn chỉnh hay chế lại theo cảm tính.

Van an toàn thực chất có tác dụng gì?

1. "Xả xui" khi áp suất tăng vọt

Đây là nhiệm vụ cốt lõi. Như đã nói, khi các hệ thống ngắt tự động gặp sự cố, van an toàn là lớp bảo vệ cơ học cuối cùng nhảy ra cứu nguy, giúp nồi không bị biến dạng hay nổ tung.

2. Giữ cho nồi hơi không làm việc quá sức

Nồi hơi làm việc hàng ngày với áp suất và nhiệt độ rất cao. Giữ cho áp suất luôn nằm trong tầm kiểm soát giúp vỏ nồi, đường ống và các mối hàn bền hơn, không bị xé rách do quá tải.

3. Bảo vệ tính mạng anh em thợ vận hành

Xưởng may đông công nhân, nồi hơi lại đặt ngay gần khu vực làm việc. Van an toàn hoạt động tốt giúp người đứng máy yên tâm làm việc, không phải vừa ủi vừa nơm nớp lo sợ.

Phân biệt: Van an toàn và van điều khiển áp suất

Rất nhiều anh em mới ra nghề hay nhầm hai cái này:

Van điều khiển áp suất (hoặc rơ-le áp suất): Là thiết bị làm việc hàng ngày. Nó canh áp suất để bật/tắt thanh nhiệt, giữ áp ổn định theo ý muốn của mình.
Van an toàn: Là thiết bị "ngủ đông", chỉ nhảy ra làm việc khi van điều khiển bị hỏng hoặc áp suất vượt ngưỡng nguy hiểm.

Thế nên, đừng bao giờ dùng van an toàn làm van xả áp hàng ngày hoặc dùng nó để chỉnh áp suất cao thấp cho bàn ủi.

Dấu hiệu van an toàn đang "kêu cứu"

Trong quá trình đứng máy, nếu thấy mấy biểu hiện này thì anh em phải kiểm tra ngay:

Van bị rò xì hơi liên tục: Áp suất chưa tới ngưỡng mà hơi cứ xì ra rỉ rả ở đầu van.
Van đóng mở thất thường: Lúc nhảy sớm, lúc áp tăng cao vọt rồi vẫn "im lìm", hoặc khi xả ra nghe tiếng rít lạ bất thường.
Van bị rỉ sét, bám cặn: Môi trường hơi nước lâu ngày rất dễ làm lò xo bên trong bị gỉ, đóng cặn canxi khiến van bị kẹt xơ cứng.
Đồng hồ áp suất nhảy lung tung: Nếu thấy áp suất tăng bất thường, ngoài việc xem van an toàn thì phải rà soát lại cả bộ điều khiển, cảm biến và thanh nhiệt.

Van an toàn bị xì hơi có nguy hiểm không?

Thấy van xì hơi thì chắc chắn là có vấn đề, nhẹ thì hao điện tốn nước, nặng thì mất an toàn. Nguy cơ thường đến từ:

Cặn bẩn bám vào mặt xúp-pap khiến van không đóng kín được.
Lò xo bên trong bị nhão, yếu sau thời gian dài sử dụng.
Rơ-le nồi hơi bị hỏng làm áp suất thật trong nồi đã quá cao.

???? Xử lý thế nào? Phải tìm đúng nguyên nhân để sửa hoặc thay mới. Nghiêm cấm hành động lấy kẽm buộc chặt, lấy băng keo quấn hay bịt bịt đầu xả van an toàn lại! Làm thế khác nào biến cái nồi hơi thành quả bóm nổ chậm.

Có nên tự chỉnh van an toàn nồi hơi không?

CÂU TRẢ LỜI LÀ KHÔNG!

Van an toàn có một lò xo được nén đúng ký số kỹ thuật. Muốn chỉnh phải có đồng hồ chuẩn và có thợ chuyên môn thực hiện. Việc tự ý lấy mỏ lết vặn siết lò xo cho nó "chặt hơn" sẽ làm van mất khả năng tự xả khi gặp sự cố. Muốn chỉnh hay kiểm định, hãy gọi thợ hoặc đơn vị có chức năng.

nồi hơi điện

Khi nào thì cần kiểm tra van an toàn?

Anh em nên tạo thói quen ngó qua van an toàn định kỳ cùng với việc xả đáy nồi hơi. Đặc biệt phải kiểm tra ngay trong các trường hợp:

Nồi hơi đã chạy liên tục vài năm chưa bảo dưỡng.
Thấy van bắt đầu có hiện tượng rỉ rả xì hơi.
Thấy áp suất trên đồng hồ báo cao bất thường.
Nồi vừa trải qua một đợt đại tu, thay thanh nhiệt hoặc sửa chữa lớn.
Bề mặt van bên ngoài đã bị gỉ sét, ăn mòn nặng.

4 Sai lầm "chết người" cần tránh xa

Bịt van khi thấy xì hơi: Thấy xì hơi vì tiếc chút hơi mà lấy nút bịt lại là sai lầm nguy hiểm nhất.
Cố tình chỉnh áp cao lên để ủi cho "đã": Muốn hơi mạnh hơn thì phải mua nồi công suất lớn hơn, tự ý ép nồi chạy quá áp thiết kế rất dễ gây ra sự cố.
Tự tháo van ra lau chùi rồi lắp lại: Không có thiết bị cân chỉnh lại lực nén lò xo thì tháo ra lắp vào coi như hỏng van.
Đợi hỏng mới sửa: Van an toàn là đồ bảo vệ, phải kiểm tra khi nó còn đang bình thường, đừng đợi nó hỏng rồi mới cuống cuồng xử lý.

Van an toàn có giúp nồi hơi ra hơi nhanh hơn không?

Hoàn toàn không!

Chuyện nồi hơi ra hơi nhanh hay chậm, mạnh hay yếu là do công suất thanh nhiệt, lượng nước và bộ điều khiển quyết định. Van an toàn chỉ đứng yên làm nhiệm vụ canh chừng. Tuy nhiên, một cái van bị rò xì sẽ làm thoát hơi liên tục, khiến nồi lâu đủ áp và tốn điện hơn hẳn.

Cách kiểm tra van an toàn cho người vận hành (Không cần tháo máy)

Anh em thợ may hay người đứng máy không cần kỹ thuật phức tạp, hàng ngày chỉ cần quan sát:

Bằng mắt: Nhìn xem van có bị rỉ sét, đóng cặn hay móp méo không.
Bằng tai: Nghe xem khi nồi hoạt động bình thường van có bị xì xào rò hơi không.
Giật giật cần xả (nếu có): Một số loại van có giật tay thử nghiệm. Khi nồi có ít áp, giật nhẹ cần xem van có xả hơi ra không, buông ra xem van có đóng kín lại ngay không.

Lưu ý: Thao tác giật cần thử van phải cẩn thận tránh bị hơi nóng làm giật mình hoặc gây bỏng.